ในขณะที่ แมนเชสเตอร์ ซิตี้ เตรียมต้อนรับการจากไปของอัจฉริยะชาวกาตาลันหลังจากคุมทีมมานานกว่าทศวรรษ มรดกของ กวาร์ดิโอล่า จึงเปรียบเสมือนอนุสรณ์สถานของตำนานชาวดัตช์ผู้ซึ่งเป็นแรงบันดาลใจให้เขาตั้งแต่ยังเป็นนักเตะเยาวชนที่ บาร์เซโลน่า
ครัฟฟ์ กล่าวว่า "ชัยชนะก็แค่หนึ่งวัน แต่ชื่อเสียงจะคงอยู่ชั่วชีวิต"
ชื่อเสียงของ กวาร์ดิโอล่า จะคงอยู่ตลอดไปอย่างแน่นอน
แชมป์พรีเมียร์ลีก 6 สมัย, แชมป์แชมเปี้ยนส์ลีก, แชมป์เอฟเอ คัพ 3 สมัย, แชมป์ลีก คัพ 5 สมัย, แชมป์ยูฟ่า ซูเปอร์ คัพ และแชมป์ฟีฟ่า คลับ เวิลด์คัพ ทั้งหมดนี้ด้วยสไตล์อันยอดเยี่ยมของเขาเอง หรืออย่างน้อยก็เป็นสไตล์ที่เขารู้สึกว่า ครัฟฟ์ ได้ส่งต่อให้เขา
และนี่คือรูปแบบหนึ่งที่ได้รับการชื่นชมและเลียนแบบ เป็นของขวัญที่ทิ้งไว้ให้ได้ศึกษาต่อไปอีกหลายปี
กวาร์ดิโอล่า ยอมรับอย่างเปิดเผย โดยต้องเน้นย้ำถึงความถ่อมตัวอย่างมากว่าเขา "ไม่รู้อะไรเลย" เกี่ยวกับฟุตบอลจนกระทั่งได้รับการสอนจาก ครัฟฟ์ โดยเขาเรียก ครัฟฟ์ ว่า "บุคคลที่มีอิทธิพลมากที่สุดในประวัติศาสตร์ฟุตบอล"
จุดสูงสุดของความสัมพันธ์ระหว่าง กวาร์ดิโอล่า และ ครัฟฟ์ เกิดขึ้นเมื่อ บาร์ซ่า คว้าแชมป์ยูโรเปี้ยน คัพ (ปัจจุบันคือแชมเปี้ยนส์ลีก) เป็นครั้งแรกในเกมกับ ซามพ์โดเรีย ที่เวมบลีย์ ในปี 1992 เขาเป็นศิษย์เก่าจากอะคาเดมี่ของ บาร์เซโลน่า ที่ได้เข้าไปอยู่ในทีม "ดรีมทีม" เคียงข้างนักเตะชื่อดังอย่าง โรนัลด์ คูมัน, ไมเคิ่ล เลาดรู๊ป และ ฮริสโต้ สตอยช์คอฟ
ตอนนี้ เช่นเดียวกับที่ ครัฟฟ์ ทำในสเปน กวาร์ดิโอล่า ได้สร้างมรดกที่เปลี่ยนแปลงโฉมหน้าของฟุตบอลของทุกระดับในอังกฤษ
กับทศวรรษที่เขาอยู่กับ ซิตี้ กวาร์ดิโอล่า ไม่ได้เพียงแค่กำหนดรูปแบบฟุตบอลระดับสูงและเกมในลีกเท่านั้น เขามีอิทธิพลในทุกระดับ ตั้งแต่ระดับรากหญ้า ที่แม้แต่โค้ชรุ่นเยาว์ก็ยังนำกลยุทธ์ของเขาไปใช้
กวาร์ดิโอล่า ควบคุมผู้เล่น ซิตี้ อย่างละเอียดราวกับวาทยกรผู้ยิ่งใหญ่จากข้างสนาม ทำให้เขาสร้างทีม, รูปแบบ และนวัตกรรมทางแท็กติกที่จะเป็นกรอบให้กับเกมฟุตบอลยุคใหม่ ทั้งในปัจจุบันและอนาคต
กวาร์ดิโอล่า ได้กำหนดอนาคตของเกมฟุตบอลในทุกระดับอย่างมีประสิทธิภาพ ตั้งแต่ แมนฯ ซิตี้ เอง ไปจนถึงพรีเมียร์ลีกและทั่วทั้งยุโรป
มิเกล อาร์เตต้า ผู้ซึ่งเอาชนะ ซิตี้ คว้าแชมป์พรีเมียร์ลีกกับ อาร์เซน่อล ได้รับตำแหน่งโค้ชซีเนียร์ครั้งแรกในฐานะผู้ช่วยของ กวาร์ดิโอล่า มาก่อน
เอ็นโซ่ มาเรสก้า ผู้ซึ่งคาดว่าจะสืบทอดตำแหน่งต่อจาก กวาร์ดิโอล่า ที่ แมนฯ ซิตี้ ก็เคยเป็นอีกหนึ่งสมาชิกในทีมงานโค้ชของเขาที่ต่อมาเติบโตด้วยการไปคุม เลสเตอร์ ซิตี้ พาทีมกลับสู่พรีเมียร์ลีก ก่อนจะคว้าแชมป์ยูโรปา คอนเฟอเรนซ์ ลีก และฟีฟ่า คลับ เวิลด์ คัพ กับ เชลซี
หลุยส์ เอ็นรีเก้ ก็เคยทำงานกับทีมเยาวชนของ บาร์เซโลน่า ภายใต้การเป็นเทรนเนอร์ของ กวาร์ดิโอล่า ก่อนจะก้าวขึ้นมาสืบทอดตำแหน่ง และคว้าแชมป์แชมเปี้ยนส์ลีกในปี 2015 หลังจากนั้นเขาก็คว้าแชมป์อีกครั้งกับทีมที่ยอดเยี่ยมของ เปแอส และตอนนี้กำลังเข้าชิงชนะเลิศเป็นครั้งที่สองติดต่อกันโดยจะพบ อาร์เซน่อล ที่บูดาเปสต์
แว็งซ็องต์ ก็องกาปี ซึ่งปัจจุบันกำลังประสบความสำเร็จอย่างมากกับ บาเยิร์น มิวนิค ก็เคยเรียนรู้จาก กวาร์ดิโอล่า ขณะเป็นกัปตันทีม แมนฯ ซิตี้ ส่วน ชาบี อลอนโซ่ ที่เพิ่งได้รับการแต่งตั้งเป็นผู้จัดการทีม เชลซี คนใหม่ ก็เคยทำงานภายใต้เขาเมื่อย้ายจาก เรอัล มาดริด ไป บาเยิร์น ในปี 2014
กล่าวได้ง่ายๆ ว่า อิทธิพลของ กวาร์ดิโอล่า ปรากฏอยู่ทั่วทุกระดับของฟุตบอล
ผู้จัดการทีมและโค้ชต่างปฏิบัติตามวิธีการเล่นบอลจากแดนหลัง โดยผู้รักษาประตูต้องเก่งทั้งการใช้เท้าและมือ นี่เป็นหนึ่งในเหตุผลที่ กวาร์ดิโอล่า หมางเมิน โจ ฮาร์ท เมื่อเข้ามาทำงานที่เอติฮัด สเตเดี้ยม
ดูฟุตบอลในทุกระดับ คุณจะเห็นโค้ชและผู้เล่นทั้งรุ่นหนุ่มและรุ่นเก่าเลียนแบบสิ่งที่ กวาร์ดิโอล่า ได้นำมาใช้ในเกม ยอมรับว่าการนำไปใช้ประสบความสำเร็จแตกต่างกันไป แต่ก็มี กวาร์ดิโอล่า เป็นแม่แบบ
ในรูปแบบง่ายที่สุด ฟุตบอลของ กวาร์ดิโอล่า เน้นการครองบอล สไตล์นี้แตกต่างอย่างสิ้นเชิงกับแนวทางการโจมตีที่ดุดันและรวดเร็วของ เจอร์เก้น คล็อปป์ คู่แข่งที่ยิ่งใหญ่และเป็นที่เคารพอย่างมากของเขาซึ่งเป็นผู้จัดการทีม ลิเวอร์พูล ที่ แมนฯ ซิตี้ เคยแข่งขันเพื่อชิงแชมป์ทั้งในประเทศและในยุโรป
กวาร์ดิโอล่า ได้กล่าวถึงแนวทางของเขาว่า "ผมต้องการให้ทีมของผมครองบอล คุณอาจแพ้ได้แม้จะครองบอล แต่คุณจะแพ้ได้ง่ายกว่าหากครองบอลน้อยกว่า เราต้องทำในสิ่งที่เราเชื่อ ผมเชื่อในการครองบอล ผมรู้ว่าทุกคนอยากเลียนแบบผู้ชนะ แต่ในฟุตบอลและกีฬา ไม่มีใครชนะตลอดไป"
จากพื้นฐานนั้น โดยใช้ "กฎหกวินาที" ในการแย่งบอลคืน กวาร์ดิโอล่า ได้สร้างสรรค์กลยุทธ์อันชาญฉลาดที่เพื่อนร่วมงานยอมรับว่าเป็นความคิดที่ยอดเยี่ยมและปฏิวัติวงการ
เขาใช้กลยุทธ์เหล่านั้นเพื่อพัฒนาทีมและผู้เล่น สร้างผลงานที่เป็นแบบอย่างและเป็นผู้นำให้ผู้อื่นได้ปฏิบัติตาม
กวาร์ดิโอล่า เป็นผู้ริเริ่ม "ฟอลส์ไนน์" โดยใช้กองหน้าลงมาต่ำและดึงกองหลังออกจากตำแหน่ง โดยมี ลีโอเนล เมสซี่ รับบทบาทนี้ที่ บาร์เซโลน่า ทีมของเขายังใช้ "อินเวิร์ตฟูลแบ็ก" ที่เข้ามาควบคุมแดนกลางแทนที่จะวิ่งโอเวอร์แล็ปตามปกติ
กวาร์ดิโอล่า ยังแสดงให้เห็นว่าโค้ชและผู้จัดการทีมสามารถดึงผู้เล่นระดับสูงออกจากตำแหน่งปกติของพวกเขาเพื่อใช้ในบทบาทที่ไม่มีใครคิดว่าเป็นธรรมชาติ
นี่เป็นอีกหนึ่งกลยุทธ์ที่เขาจะทิ้งไว้เบื้องหลัง
กวาร์ดิโอล่า ใช้ ฮาเวียร์ มาสเคราโน่ มิดฟิลด์ตัวรับร่างเล็กชาวอาร์เจนตินา ในตำแหน่งเซนเตอร์แบ็กที่ บาร์ซ่า จากนั้นก็ปรับเปลี่ยน ฟิลิปป์ ลาห์ม แบ็กขวา บาเยิร์น มิวนิค ให้กลายเป็นมิดฟิลด์ตัวรับที่มีประสิทธิภาพไม่แพ้กัน
ที่ แมนฯ ซิตี้ ตัวอย่างที่โดดเด่นที่สุดของเขาคือการใช้ จอห์น สโตนส์ ซึ่งปกติเป็นเซนเตอร์แบ็กในตำแหน่งไฮบริด โดยสามารถขยับจากแดนหลังขึ้นมาเล่นมิดฟิลด์ตัวรับได้ในระหว่างเกม เมื่อสถานการณ์เอื้ออำนวย
กวาร์ดิโอล่า ใช้ สโตนส์ ในตำแหน่ง "หมายเลข 8" ซึ่งเขาไม่เคยเล่นมาก่อน ในเกมที่ เรือใบสีฟ้า คว้าแชมป์แชมเปี้ยนส์ลีก ในการพบ อินเตอร์ มิลาน เมื่อปี 2023 ในฤดูกาลประวัติศาสตร์ที่พวกเขาคว้าสามแชมป์ รวมถึงพรีเมียร์ลีก และเอฟเอ คัพ
สโตนส์ สนุกกับความท้าทายนี้
"ตั้งแต่เริ่มต้นเลย มันเกี่ยวกับการเรียนรู้" สโตนส์ กล่าว
"การเล่นในตำแหน่งนั้นทำให้คุณเข้าใจบทบาทของคนอื่นๆ และมองตำแหน่งของพวกเขาจากมุมมองที่แตกต่างออกไป"
มันพิสูจน์แล้วว่าเป็นแผนอันชาญฉลาดของ กวาร์ดิโอล่า และต่อมา มาเตอุส นูเนส ก็ได้รับการปรับเปลี่ยนบทบาทอย่างประสบความสำเร็จ จากผู้เล่นกองกลางที่เซ็นสัญญามาจาก วูล์ฟส์ ในราคา 53 ล้านปอนด์ มาเป็นแบ็กขวา แม้ว่าการย้ายทีมครั้งนี้จะถูกเยาะเย้ย เพราะเขาประสบปัญหาในช่วงแรกของการปรับตัว
กวาร์ดิโอล่า ถูกโจมตีว่าคิดมากเกินไปอยู่บ้าง โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อเขาเลือกผู้เล่นตัวจริง 11 คนที่เขาไม่เคยใช้มาก่อนในนัดชิงชนะเลิศแชมเปี้ยนส์ลีกปี 2021 กับ เชลซี ที่ปอร์โต้
เขาเลือกใช้ผู้เล่นแนวรุกมากความสามารถเพื่อชดเชยการตัดสินใจที่ไม่ใช้กองกลางอย่าง แฟร์นันดินโญ่ และ โรดรี้ ซึ่งสุดท้ายแล้ว ซิตี้ ก็พ่ายแพ้ 0-1 อย่างน่าผิดหวัง
นี่คือ กวาร์ดิโอล่า ในฐานะนักเสี่ยงโชค ในครั้งนี้มันล้มเหลว แต่บ่อยครั้งที่การทำงานของสมองฟุตบอลอันชาญฉลาดนี้ นำไปสู่ความสำเร็จ
โจลีออน เลสค็อตต์ อดีตกองหลัง ซิตี้ กล่าวว่า "มรดกของ เป๊ป นั้นยิ่งใหญ่กว่า แมนเชสเตอร์ ซิตี้ มาก มรดกและความสำคัญที่เขามีนั้นมหาศาลไปทั่วทั้งวงการฟุตบอล"
"อิทธิพลของ เป๊ป ที่มีต่อโค้ชและฟุตบอลโดยทั่วไปนั้นยิ่งใหญ่กว่าที่ใครๆ คิด"
อิทธิพลนี้สัมผัสได้จากโค้ชรุ่นเดียวกันในดิวิชั่นต่างๆ ดังที่ คาร์ล โรบินสัน ยอมรับเมื่อทีม อ็อกซ์ฟอร์ด ยูไนเต็ด ของเขาเผชิญหน้ากับ กวาร์ดิโอล่า ที่เอติฮัด สตเดี้ยม สองฤดูกาลติดต่อกันในคาราบาว คัพ
"เป๊ป ทำให้ผมสนใจ" โรบินสัน ซึ่งปัจจุบันเป็นกุนซือ ซัลฟอร์ด ซิตี้ กล่าว
"คุณสามารถเรียนรู้จากเขาได้ ผมชอบสไตล์ของเขาจริงๆ ผมสนุกกับการฝึกสอนในสไตล์ของเขา และผมก็สนุกกับการดูเขาเล่น ผมต้องสนุกกับฟุตบอลที่เราสร้างขึ้นมาเพื่อที่จะสนุกกับงานของเรา และผมมั่นใจว่าเขาก็เป็นเช่นเดียวกัน"
"สิ่งที่ทำให้ผมประหลาดใจคือ ผมไม่เคยเจอโค้ชที่เข้มข้นเท่าเขามาก่อน มันเหมือนกับว่า 'ว้าว' ผมบอกเขาว่า 'เอาล่ะ ช่วยผมหน่อยได้ไหม เราไม่ได้สัมผัสบอลมา 40 นาทีแล้ว คุณยังมาขอลูกทุ่มอีก อย่างน้อยก็ขอหน่อยได้ไหม?"
มรดกของ กวาร์ดิโอล่า จะไม่ใช่แค่การคิดค้นแท็กติกใหม่ๆ ที่แสดงถึงความอัจฉริยะเท่านั้น แต่ยังรวมถึงความคิดอิสระที่ทำให้โค้ชคนอื่นๆ ในทุกระดับของลีกกล้าที่จะลองใช้ไอเดียใหม่ๆ ของตัวเอง แม้ว่ามันจะถูกมองว่าแหวกแนวก็ตาม เขาทำให้การคิดนอกกรอบจากสิ่งที่ถือว่าเป็นลำดับตามธรรมชาติของนักเตะและตำแหน่งต่างๆ กลายเป็นเรื่องปกติมากขึ้น
กวาร์ดิโอล่า เป็นผู้สร้างเทรนด์มาโดยตลอด เป็นผู้ชนะที่เด็ดขาดและมุ่งมั่นที่จะสร้างชื่อเสียงไม่ว่าจะไปที่ไหนก่อนที่จะจากไป
มรดกที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของเขาที่ แมนฯ ซิตี้ ไม่ว่าเขาจะจากไปเมื่อใด ก็คือถ้วยรางวัลที่คว้ามาได้, ประวัติศาสตร์ที่เขาสร้างขึ้น และความทรงจำอันงดงามที่เขาทิ้งไว้เบื้องหลัง
ในบริบทที่กว้างขึ้นและครอบคลุมทุกพื้นที่และทุกช่วงวัยของวงการฟุตบอลภายในประเทศ เขาจะทิ้งมรดกแห่งการสร้างสรรค์ทางยุทธวิธีและความเฉลียวฉลาดเชิงกลยุทธ์ไว้ ซึ่งจะปรากฏให้เห็นอย่างชัดเจนและยั่งยืนไปอีกหลายปี
